ReadScapes


Muziek en Geluid
een wezenlijk onderscheid

door Keith Jarrett - vertaald uit het Engels en bewerkt door ThingMan - 2000
herziene versie - ©2017 - 16 september - ThingMan

 

"Muziek is de sonische beweging
van een bedoeling."


Het geluid van het gesproken woord kan in principe worden gescheiden van de
intentie van diezelfde woorden, en wel door het wegnemen van de fysieke aspecten ervan.
Het weglaten van het geluid dus, zoals bij het lezen van een boek het geluid ontbreekt.

Maar de bedoeling van muziek is nu juist gelegen in haar fysieke hoedanigheid:
in haar
geluid.


Wanneer een muzikant een muziekstuk speelt, en dat op een zodanige manier doet dat we de bedoeling erachter niet kunnen horen, dan luisteren we naar verspilde beweging en zullen dat ook als zodanig registeren. Dat is omdat we dan niet voldoende aanknopingspunten omtrent de bedoeling meekrijgen.

Door de voortdurende, waarschijnlijk dagelijkse confrontatie
met betekenisloos geluid kunnen we geleidelijk aan gaan geloven
dat alles onder deze zelfde noemer zal vallen,
en zodoende datgene missen waar het werkelijk om gaat...




D
e media en randvoorwaarden waardoor we muziek kunnen reproduceren (onze apparatuur, de ruimte, de locatie, het stoorniveau en zo nog wat meer zaken), zijn onlosmakelijk verbonden met onze mogelijkheden om muziek te ervaren. Muziek die via verschillende geluidsinstallaties wordt afgespeeld klinkt steeds anders, omdat we niet de "retoriek" (de woorden) van de muziek kunnen scheiden van de fysieke realiteit (het geluid).
Dat maakt de "weergeefsystemen" (onze apparatuur en akoestiek) belangrijker dan we misschien denken. Kunnen ze ons misschien
meedelen wat de opgenomen muzikanten ons proberen te vertellen?



Als muzikant heb ik
(Jarrett) vaak — tŤ vaak — de volgende ervaring gehad: na een concert te hebben gegeven en de registratie daarvan te hebben beluisterd, vroeg ik mij steeds af wat ik miste in de opname.
Ik herinnerde mij ongelofelijke momenten en indringende dingen die tijdens het concert plaatsvonden, maar ze waren gewoon niet op de band terug te vinden…. Alle noten waren daar natuurlijk wel, maar die noten samen zijn blijkbaar nog geen muziek.
Waar was dan die muziek gebleven... diens bedoeling?



We kunnen het zo bekijken: op de band had deze retoriek geen betekenis. Wanneer ik alleen de tape zou moeten vertrouwen en niet mijn herinnering aan het gebeuren zelf, dan zou ik nooit tot het begrip zijn gekomen dat, zelfs hoewel het geluid goed op de band is opgenomen, dit niet automatisch inhoudt dat ook
de muziek werd opgenomen.
Als je een bepaalde CD hebt gehoord via een bepaalde installatie dan betekent dat niet automatisch dat je ook kon horen wat er op die CD
staat.
We moeten meer leren vertrouwen op de reacties van onze eigen systemen — onze oren — dan op electronische muzieksystemen. Dit vergt uiteraard dat we voeling hebben met onszelf.

Mensen voor wie muziek belangrijk is willen en moeten de bedoeling van een muziekregistratie zo dicht mogelijk naderen, en er is maar ťťn manier waarop zij dit
thuis kunnen doen: door bekwaamheid te ontwikkelen in de wereld van geluidsapparatuur. Gebruik jouw (en andermans) oren om datgene weg te nemen wat een muzikale waarneming van de opname in de weg staat. Uiteraard gaat het niet alleen om de zorgvuldigheid die wordt betracht aan de weergavekant. Echter, alleen over die kant van de zaak heeft de luisteraar de nodige controle. De weergavekant is wel heel veel omvattender dan alleen de audiocomponenten (hardware)!

Het is bijvoorbeeld aantoonbaar dat, door het correct positioneren van de tweepolige netstekkers op CD-speler en versterker, opnames die je altijd minder kon waarderen plotseling favoriet kunnen worden. En dit louter omdat de polariteit van de componenten aandachtsloos en onjuist werd aangesloten.
En het mooiste van alles is nog wel dat je
favoriete opnamen hierdoor ook nog het nodige aan zeggingskracht gaan winnen!

Dit impliceert tegelijk ook dat het veronachtzamen van een ogenschijnlijk kleine, en voor velen wellicht betekenisloos lijkende parameter, daadwerkelijk in staat blijkt te zijn om de overtuigingskracht en bedoeling van de weergegeven muziek in twee richtingen te beÔnvloeden!


Het kan dus gelukkig beide kanten op: de goede en de ongewenste, en dat alleen door eenmalige zorgvuldigheid na het fysiek opstellen en aansluiten van de apparatuur!

In deze context merkte ik ooit op dat een overtuigend presterende geluidsinstallatie in feite even kwetsbaar is als een pasgeboren baby. Pas wanneer op een juiste manier aan alle randvoorwaarden is voldaan, zal zo'n baby kunnen uitgroeien tot een mens die min of meer compleet en afgerond is.
Eťn of twee
vroege verstoringen in die essentiŽle randvoorwaarden, en de ontwikkeling van de baby als geheel komt niet meer zo goed uit de verf. In het gunstigste geval kan de verstoring achteraf nog worden 'gerepareerd', waardoor alles nog goedkomt, maar het zal niet vanzelf komen...



Een ander fenomeen is in deze context ook heel interessant:

Omdat muziek niet los kan worden gezien van haar emotionele inhoud, kan het geluid van een opname bepalen of je al of niet van de muziek denkt te houden.

Maar ook, omgekeerd, kan het gebeuren dat je niet naar bepaalde muziek kunt luisteren waarvan je werkelijk denkt te houden, vanwege de manier waarop deze werd opgenomen!














weergeefsystemen kunnen soms de bedoeling overdragen
van een muzikant of componist,
maar ook - niet in het minst - die van de eigenaar...






Het is nu waarschijnlijk duidelijk dat ik probeer te zeggen dat de muzikale ervaring een delicate en complexe aangelegenheid is, en dat wij, zeker i.v.m. het gehoor, heel wat gevoeliger voor de werkelijkheid zijn dan we soms menen.

Gelukkig hebben we ook de mogelijkheden ter beschikking om het evenwicht in onze geluidssystemen nauwkeuriger af te stemmen op onze wensen. Dat wat we werkelijk wensen kunnen we dichterbij halen.

In de eerste plaats moeten we dan weten
wat we wensen.

In de tweede plaats moeten we over voldoende kennis en ervaring kunnen beschikken om die wens naar onze hand te zetten.

Op vele prijsniveaus bestaan er audiocomponenten die de muzikale ervaring uitstekend
benaderen. We weten allemaal wat onze financiŽle grenzen zijn; maar het streven kan gegarandeerd binnen elk budget bevredigend gerealiseerd worden, mits de wens om onze geluidssystemen te verbeteren ook echt leeft!

Dat betekent niet dat muzikanten zelf ook 'audiofielen' zouden moeten zijn. Hoewel ik sinds 1965 muziek opneem, heb ik hierover 25 jaar lang nauwelijks serieus nagedacht. Dat was tot zo'n tien jaar geleden. Maar audiofielen en muziekliefhebbers verruimen voortdurend grenzen met hun pionierswerk, terwijl we daar allemaal, enige tijd later, van kunnen profiteren.
De meer serieuze audiofielen zijn vastbesloten om zowel hun oren als hun geestesvermogens open te houden, om aldoor meer te leren en te ervaren, en om tijdens heel dit proces geduld te bewaren. Er kan veel tijd nodig zijn voor zo'n proces -- het mijne duurde zo'n 35 jaar.

Er zijn voortdurend heel veel mensen bezig om naar alle soorten van audiocomponenten te luisteren, ten behoeve van ons, kwaliteitsbewuste consumenten. Ik raad je aan hiervan gebruik te maken door zorgvuldig de (onafhankelijke!) bevindingen van anderen te lezen, totdat je er zeker van kunt zijn dat de muzikaal inhoudelijke en geluidstechnische voorkeuren van een bepaalde audiorecensent of een bekende liefhebber overeenkomen met je eigen prioriteiten. Het is mogelijk om deze personen na een tijdje op dat punt te leren kennen.

Natuurlijk gaat het aan het eind toch altijd om je eigen oren. Ik geloof stellig dat je -- als muziekliefhebber -- ook aandacht zou moeten schenken aan
hun noden.

Immers, het gaat hier eigenlijk over voedsel,
in een tijdperk van dieet- en lightprodukten.




Toine Dingemans, 16 september 2017.



naar boven









we moeten vooral weten
WAT we wensen,
in muzikaal opzicht...